Nhắc đến nghệ thuật dân gian Việt Nam, hát Xẩm là một loại hình độc đáo, thấm đượm hồn quê và cuộc sống người dân lao động. Xẩm không chỉ là một hình thức ca hát mà còn là tiếng lòng, là câu chuyện về cuộc đời, số phận và những thăng trầm của con người qua từng thời kỳ lịch sử.
Mục lục
1. Hát Xẩm Là Gì?
Hát Xẩm là một thể loại âm nhạc dân gian lâu đời, từng là phương tiện mưu sinh của những người khiếm thị. Họ rong ruổi khắp các chợ quê, bến sông, ga tàu điện hay góc phố để cất lên tiếng hát, mong đổi lấy chút tiền công từ người nghe. Cái tên “Xẩm” cũng gắn liền với những con người ấy – những nghệ sĩ chân quê, lấy tiếng đàn câu hát làm kế sinh nhai.
Ngày nay, dù cuộc sống đã đổi thay, Xẩm vẫn giữ được giá trị của mình, không chỉ là một phần ký ức văn hóa mà còn là di sản quý báu cần được bảo tồn và phát huy.
2. Hát Xẩm Có Gì Đặc Biệt?
Xẩm thường gắn liền với hình ảnh những nghệ nhân ôm cây đàn nhị, nhịp phách vang lên đều đặn, giọng ca trầm ấm kể chuyện đời. Nội dung các bài Xẩm rất gần gũi, phản ánh đủ mọi mặt của xã hội, từ tình yêu, gia đình, đạo lý làm người đến những trăn trở về thời cuộc.
3. Những Làn Điệu Xẩm Đặc Trưng
Hát Xẩm có nhiều làn điệu khác nhau, mỗi làn điệu mang một sắc thái riêng:
- Xẩm chợ: Lời ca dí dỏm, vui tươi, rộn ràng, phù hợp với không gian chợ búa, dễ kéo khán giả dừng chân lắng nghe.
- Xẩm thập ân: Chứa chan tình cảm, nhắc nhở con cái về công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ.
- Xẩm phồn huê: Thể hiện nỗi niềm tủi cực của phụ nữ trong xã hội phong kiến.
- Xẩm tàu điện: Xuất hiện vào thế kỷ XX, theo chân các nghệ nhân lên những chuyến tàu điện Hà Nội.
- Xẩm chênh bông: Nhẹ nhàng, trữ tình, thường hát về tình yêu đôi lứa.
- Xẩm sai: Dùng để châm biếm, phê phán thói hư tật xấu trong xã hội.
4. Nhạc Cụ Trong Hát Xẩm
Ban đầu, những người hát Xẩm thường dùng một cây đàn bầu, hoặc đàn nhị để đệm hát. Sau này, dàn nhạc phong phú hơn với bộ phách, trống mảnh giúp cho phần trình diễn thêm hấp dẫn.
5. Vì Sao Hát Xẩm Đáng Được Bảo Tồn?
Hát Xẩm không chỉ là một hình thức giải trí mà còn là “báo chí dân gian”, kể lại chuyện đời, chuyện người một cách sinh động, dễ hiểu. Qua thời gian, Xẩm dần mai một, nhưng nhờ tâm huyết của nhiều nghệ nhân và câu lạc bộ nghệ thuật, Xẩm đã và đang được hồi sinh mạnh mẽ.
Nếu có dịp, hãy một lần ngồi lại, lắng nghe câu hát Xẩm vang lên đâu đó nơi góc phố, để cảm nhận trọn vẹn nét đẹp bình dị mà sâu lắng của loại hình nghệ thuật này.